9.11.2013
Pojęcie UE
Organizacja międzynarodowa szczególnego rodzaju, posiadająca specyficzne cechy ponadnarodowe, ściślejsza forma współpracy niż międzynarodowa.
Cechy UE :
-posiada własne organy, które nie reprezentują interesów państw członkowskich
-działanie Unii jako całości np. komisja, parlament europejski, trybunał sprawiedliwości
- instytucja o charakterze ponadnarodowym
- instytucje UE posiadają prawo podejmowania decyzji prawnie wiążących dla wszystkich państw członkowskich w głosowaniu większością głosów (nie jednomyślnie), uchwalanie aktów prawnych
możliwość podejmowania decyzji
-autonomiczny porządek prawny, niezależny od systemu prawa krajowego, którego podmiotami obok państw członkowskich są także ich obywatele
(na szczeblu krajowym normy tego prawa nie mogą być zmienione, uzupełnione ani nie można dokonywać ich prawnie wiążącej wykładni)
Adresat: państwo-> obywatel nie może powoływać się na nowe prawo
-bezpośredni skutek dla jednostek -> cecha specyficzna
UE posiada własne sądy, własny system sądowniczy o wyłącznej kompetencji w tj. dokonywanie prawnie wiążącej wykładni norm prawa unijnego, ; orzekanie o naruszanie przepisów prawa unijnego, ; orzekanie o braku legalności czyli nieważności aktów prawa unijnego, ; orzekanie o bezczynności (brak działania) instytucji unijnych
Prawo UE według autonomistów i internacjonalistów
• Według autonomistów prawo UE stanowi odrębny od prawa międzynarodowego porządek prawny
• Według internacjonalistów prawo UE to szczególna odmiana prawa międzynarodowego
Do podstawowych różnic w stosunku do prawa międzynarodowego zalicza się:
1. Krąg adresatów norm prawnych (adresatami są państwa), adresat norm prawa unijnego SA obok państwa także jednostki (os. Fizyczne i prawne)
2. Sposobu obowiązywania na szczeblu krajowym
-ratyfikacja(muszą być przyjęte przez parlament )
Wspólnotowa i międzynarodowa metoda integracji UE
Metoda integracji i metoda wspólnotowa- dominująca metoda integracji oznacza, że decydujące znaczenie stanowienia i stosowania przepisów prawa unijnego posiadają instytucje unijne (nie państwa członkowskie) w ramach metody wspólnotowej państwa członkowskie (podpisując traktat) delegowały bowiem swoje suwerenne kompetencje, do stanowienia prawa w określonych dziedzinach na rzecz instytucji wspólnotowych.
Zasada kompetencji powierzonych
Zgodnie z tą zasadą UE przez państwa członkowskie, UE może działać wyłącznie na zasadzie wyraźnych kompetencji traktatowych i tylko w celu osiągnięcia określonych w nich celów
Metoda międzynarodowa jest charakterystycznym dla organizacji międzynarodowych i oznacza iż decydujące znaczenie dla współpracy posiadają państwa członkowski, które jedynie współpracują z instytucjami o charakterze ponad narodowym.
Historia integracji UE.
1. Położenie procesów integracyjnych w Europie Zachodnich po II wojnie światowej
-sposób zapewnienia stałego pokoju
-ekspansja komunizmu
-plan Marshalla
- problem okupowanych Niemiec
Ojcowie integracji europejskiej :
- Robert Schuman (europejska wspólnota węgla i stali 1951r. , minister spraw zagranicznych Francji)
- Jean Monnet( pierwszy przewodniczący wspólnoty europejskiej, Francja)
- Konrad Adenauer( zwolennik Marshalla, kanclerz Niemiec)
- Alcide de Gasperi (premier Włoch, doprowadził do podpisania pierwszych traktatów europejskich)
- Paul Henri Spaak ( premier Belgii)
(Niemcy, Francja, Włochy, Belgia, Holandia, Luksemburg)
Formy współpracy państw po II wojnie światowej
- polityczno- militarna (ONZ 1948, RE 1949, NATO 1949, UZE 1948)
- gospodarcza- (Unia Celna Beneluksu 1948, OECD 1968, EFTA(GB, Szwecja, Finlandia, Austria, Norwegia, Portugalia 1960))
Etapy integracji gospodarczej
• Unia celna (EWG)
• Strefa wolnego handlu(EFTA)
-zniesienie ceł w obrotach wewnętrznych
• Unia celna (1968 zasada stand- still) zakaz wprowadzania nowych ceł przy jednoczesnej redukcji ceł juz istniejących
-zniesienie ceł w obrotach wewnętrznych i ustalenie wspólnych ceł z krajami trzecimi
• Wspólny rynek (od 31.12.1992)-> unia celna+ strefa wolnego handlu
- swoboda przepływu osób, towarów, usług i kapitału (liberalizacja)
• Unia gospodarcza i walutowa- to etap polegający na skoordynowaniu polityki gospodarczej państw członkowskich z wprowadzeniem waluty euro i utworzenie banku centralnego(europejski bank centralny ->Frankfurt-> Niemcy
• Unia ekonomiczna i polityczna (wprowadzenie centralnego ośrodka władzy )
Kryteria konwergencji- to makro ekonomiczne kryteria zbieżności gospodarek państwa członkowskich warunkujące przejście do trzeciego etapu integracji gospodarczej i walutowej; zostały zapisane w traktacie z Maastricht:
-odpowiedni poziom inflacji (1,5 %)
-dostosowanie długo okresowych stóp procentowych
-ograniczenie deficytu budżetowego do 3% PKB
-ograniczenie wahań kursów walutowych do poziomu 2,25% +/-
- ograniczenie długu publicznego do poziomu 60% PKB
Koncepcje europejskiej intergracji gospodarczej i walutowej
1. Próby utworzenia UWG
a) Plan Barrea - z 1962r. zakładał pierwszą konsultacje parlamentów narodowych przy uchwaleniu budżetów
b)Plan Wernera - z 1970r. zakładał utworzenie Wspólnej Europejskiej Jednostki Rozliczeniowej
c) Plan Delorsa - utworzenie europejskiego banku centralnego
Koncepcje rozwoju integracji europejskiej
1. Funkcjonalizm i neofunkcjonalizm ( spill- over)
Funkcjonalizm (Jean Monnet, - Robert Schuman) zakłada iż integracja powinna zaczynać się od nie kontrowersyjnych dziedzin tj. polityka handlowa, rolnictwo przy czym integracja ekonomiczna powinna wyprzedzać integrację polityczną.
Neofunkcjonalizm (spill- over) rozlewać- pozytywne efekty integracji powinny „rozlewać” się na inne dziedziny i zachęcać do współpracy w coraz to szerszych dziedzinach.Dziedziny gospodarki: Wspólna waluta euro, Polityka Azylowa, Układ Schengen
2. Federalizm- zakładają iż współpraca w Europie powinna przebiegać w oparciu o struktury ponadnarodowe na kształt państwa federalnego, w państwie federalnym władza centralna obejmuje tylko wybrane dziedziny np.: polityka zagraniczna
Zdecentralizowana- na szczeblu regionalnym
Unia nie jest federacją . Państwo federalne: Niemcy
3. Konfederalizm- (intergovermentalizm)zakłada, że współpraca w Europie powinna opierać się o współpracę międzynarodową według nich integracja powinna przebiegać z atrybutów suwerenności państwowej
4. Teoria zarządzania na wielu szczeblach (Multi-level-governance)
- zwraca uwagę na wielość uczestników zaangażowanych w kreowanie polityki europejskiej i prawa europejskiego, obok państw i instytucji narodowych podkreśla się tu rolę np.: regionów, korporacji transnarodowych czy też poszczególnych grup zawodowych
Rozszerzanie geograficzne:
1951/57- Niemcy, Francja, Włochy, Belgia, Holandia, Luksemburg
73- Dania, Wielka Brytania, Irlandia
81- Grecja
86- Hiszpania, Portugalia
95- Szwecja, Finladnia, Austria
04- Polska, Malta, Cypr, Czechy, Słowacja, Litwa, Łotwa, Estonia, Słowacja, Węgry
07- Rumunia, Bułgaria
12- Chorwacja
-Pogłębianie integracji- obejmowanie integracji coraz więcej dziedzin
Plan Schumana 1950r. Europejska Wspólnota Węgla i Stali Traktaty rzymskie 1957r. (Euro atom, utworzenie wspólnoty gospodarczej)Traktaty fuzyjne Ii II 25.03.19571986 Traktat Luksemburski(jednolity akt europejski 2.02.1992 Maastricht Traktat Amsterdamski 1997r. Traktat Nicejski 7.12.2001 Traktat Lizboński 13.13.2007 wszedł w 1.12.2009 Traktat o funkcjonowaniu UE.
OWWS- traktat na czas określony 50 lat.
Traktat rzymski- 25.03.1957 6 państw(dotyczył integracji podstawowych gałęzi gospodarki np.: polityka rolna, handlowa, transportowa. Cel: utworzenie w ramach EWG wspólnego rynku zakładał zbliżenie ustawowe państw członkowskich oraz integrację ich gospodarek
Traktat euro atom- zakład rozwój przemysłu jądrowego w celach pokojowych: przewidywał wspólną kontrolę na nim.
I traktat fuzyjny 25.03.1957 przewidywał wspólnego(??????) trzech wspólnot europejskich i jednego Trybunału Sprawiedliwości
II traktat fuzyjny 9.04.1969 zakładał utworzenie jednej rady i jednej komisji dla trzech wspólnot europejskich
Traktat Luksemburski- ukończenie budowy wspólnego rynku do 10992r.
Jednolity akt europejski wzmocnił rolę parlamentu europejskiego. Zakładał również rezygnację z zasady jednomyślności w większości polityk wspólnotowych. Do nowych polityk zaliczamy: politykę społeczną, badań i rozwoju, ochrony środowiska.
Maastricht- ustanowił UE o charakterze duchowym opartym na trzech filarach
• I filar- integracja gospodarcza i objęcie istniejących już 3 wspólnot europejskich wraz ze wszystkimi politykami gospodarczymi(charakter ponadnarodowy) jako jedyny uzyskał podmiotowość w prawie międzynarodowym.
• II filar- wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa UE(filar najsłabiej zintegrowany)
• III filar- współpraca w dziedzinie wymiary sprawiedliwości i spraw wewnętrznych
-wspólna polityka azylowa, imigracyjna
-układ Schengen
-współpraca sądowa i policji w sprawach karnych, cywilnych
Traktat z Maastricht ustanowił obywatelstwo UE z którym wiążą się prawa ekonomiczne i socjalne jak i prawa polityczne(prawo wyborcze)(wybory samorządowe) kompetencje parlamentu zostały zrównane z kompetencjami rady poprzez wprowadzenie nowej procedury stanowienia prawa nazywaną procedurą współdecydowania.
Traktat z Amsterdamu- 1997r. zreformował trójfilarową strukturę UE poprzez przeniesienie wybranych kwestii z dawnego filaru trzeciego do filaru pierwszego tj. polityki azylowej, imigracyjnej, układ Schengen i współpracy sądowej w sprawach cywilnych. Oznaczało to objęcie wymienionych dziedzin współpracy ściślejszą o charakterze ponadnarodowym. Zmiana nazwy III filaru na mocy traktatu z Amsterdamu- współpraca sądowa i policji w sprawach karnych.
Traktat z Nicei- miał na celu zreformował instytucje UE pod katem przygotowania do przyjęcia 10 nowych państw
-nowy podział głosów w radzie ministrów UE
-nowa struktura komisji parlamentu
Przewidział odpowiedzialność polityczną państwa członkowskiego za łamanie zasad na których opiera się UE tj. zasad demokracji i praw człowieka. Na szczycie w Nicei uchwalono I deklarację praw człowieka przypadających każdemu obywatelowi UE (KARTA PRAW PODTSAWOWYCH ue)
Traktat z Lizbony- ostatni, obowiązujący od 13.12.2007r. nadał Unii jako całości osobowość prawną ponadto doprowadzono do fuzji II filarów UE, UE stała się następcą prawnym wspólnot Europejskich przejmując ich dorobek prawny.
Pojęcie UE
Organizacja międzynarodowa szczególnego rodzaju, posiadająca specyficzne cechy ponadnarodowe, ściślejsza forma współpracy niż międzynarodowa.
Cechy UE :
-posiada własne organy, które nie reprezentują interesów państw członkowskich
-działanie Unii jako całości np. komisja, parlament europejski, trybunał sprawiedliwości
- instytucja o charakterze ponadnarodowym
- instytucje UE posiadają prawo podejmowania decyzji prawnie wiążących dla wszystkich państw członkowskich w głosowaniu większością głosów (nie jednomyślnie), uchwalanie aktów prawnych
możliwość podejmowania decyzji
-autonomiczny porządek prawny, niezależny od systemu prawa krajowego, którego podmiotami obok państw członkowskich są także ich obywatele
(na szczeblu krajowym normy tego prawa nie mogą być zmienione, uzupełnione ani nie można dokonywać ich prawnie wiążącej wykładni)
Adresat: państwo-> obywatel nie może powoływać się na nowe prawo
-bezpośredni skutek dla jednostek -> cecha specyficzna
UE posiada własne sądy, własny system sądowniczy o wyłącznej kompetencji w tj. dokonywanie prawnie wiążącej wykładni norm prawa unijnego, ; orzekanie o naruszanie przepisów prawa unijnego, ; orzekanie o braku legalności czyli nieważności aktów prawa unijnego, ; orzekanie o bezczynności (brak działania) instytucji unijnych
Prawo UE według autonomistów i internacjonalistów
• Według autonomistów prawo UE stanowi odrębny od prawa międzynarodowego porządek prawny
• Według internacjonalistów prawo UE to szczególna odmiana prawa międzynarodowego
Do podstawowych różnic w stosunku do prawa międzynarodowego zalicza się:
1. Krąg adresatów norm prawnych (adresatami są państwa), adresat norm prawa unijnego SA obok państwa także jednostki (os. Fizyczne i prawne)
2. Sposobu obowiązywania na szczeblu krajowym
-ratyfikacja(muszą być przyjęte przez parlament )
Wspólnotowa i międzynarodowa metoda integracji UE
Metoda integracji i metoda wspólnotowa- dominująca metoda integracji oznacza, że decydujące znaczenie stanowienia i stosowania przepisów prawa unijnego posiadają instytucje unijne (nie państwa członkowskie) w ramach metody wspólnotowej państwa członkowskie (podpisując traktat) delegowały bowiem swoje suwerenne kompetencje, do stanowienia prawa w określonych dziedzinach na rzecz instytucji wspólnotowych.
Zasada kompetencji powierzonych
Zgodnie z tą zasadą UE przez państwa członkowskie, UE może działać wyłącznie na zasadzie wyraźnych kompetencji traktatowych i tylko w celu osiągnięcia określonych w nich celów
Metoda międzynarodowa jest charakterystycznym dla organizacji międzynarodowych i oznacza iż decydujące znaczenie dla współpracy posiadają państwa członkowski, które jedynie współpracują z instytucjami o charakterze ponad narodowym.
Historia integracji UE.
1. Położenie procesów integracyjnych w Europie Zachodnich po II wojnie światowej
-sposób zapewnienia stałego pokoju
-ekspansja komunizmu
-plan Marshalla
- problem okupowanych Niemiec
Ojcowie integracji europejskiej :
- Robert Schuman (europejska wspólnota węgla i stali 1951r. , minister spraw zagranicznych Francji)
- Jean Monnet( pierwszy przewodniczący wspólnoty europejskiej, Francja)
- Konrad Adenauer( zwolennik Marshalla, kanclerz Niemiec)
- Alcide de Gasperi (premier Włoch, doprowadził do podpisania pierwszych traktatów europejskich)
- Paul Henri Spaak ( premier Belgii)
(Niemcy, Francja, Włochy, Belgia, Holandia, Luksemburg)
Formy współpracy państw po II wojnie światowej
- polityczno- militarna (ONZ 1948, RE 1949, NATO 1949, UZE 1948)
- gospodarcza- (Unia Celna Beneluksu 1948, OECD 1968, EFTA(GB, Szwecja, Finlandia, Austria, Norwegia, Portugalia 1960))
Etapy integracji gospodarczej
• Unia celna (EWG)
• Strefa wolnego handlu(EFTA)
-zniesienie ceł w obrotach wewnętrznych
• Unia celna (1968 zasada stand- still) zakaz wprowadzania nowych ceł przy jednoczesnej redukcji ceł juz istniejących
-zniesienie ceł w obrotach wewnętrznych i ustalenie wspólnych ceł z krajami trzecimi
• Wspólny rynek (od 31.12.1992)-> unia celna+ strefa wolnego handlu
- swoboda przepływu osób, towarów, usług i kapitału (liberalizacja)
• Unia gospodarcza i walutowa- to etap polegający na skoordynowaniu polityki gospodarczej państw członkowskich z wprowadzeniem waluty euro i utworzenie banku centralnego(europejski bank centralny ->Frankfurt-> Niemcy
• Unia ekonomiczna i polityczna (wprowadzenie centralnego ośrodka władzy )
Kryteria konwergencji- to makro ekonomiczne kryteria zbieżności gospodarek państwa członkowskich warunkujące przejście do trzeciego etapu integracji gospodarczej i walutowej; zostały zapisane w traktacie z Maastricht:
-odpowiedni poziom inflacji (1,5 %)
-dostosowanie długo okresowych stóp procentowych
-ograniczenie deficytu budżetowego do 3% PKB
-ograniczenie wahań kursów walutowych do poziomu 2,25% +/-
- ograniczenie długu publicznego do poziomu 60% PKB
Koncepcje europejskiej intergracji gospodarczej i walutowej
1. Próby utworzenia UWG
a) Plan Barrea - z 1962r. zakładał pierwszą konsultacje parlamentów narodowych przy uchwaleniu budżetów
b)Plan Wernera - z 1970r. zakładał utworzenie Wspólnej Europejskiej Jednostki Rozliczeniowej
c) Plan Delorsa - utworzenie europejskiego banku centralnego
Koncepcje rozwoju integracji europejskiej
1. Funkcjonalizm i neofunkcjonalizm ( spill- over)
Funkcjonalizm (Jean Monnet, - Robert Schuman) zakłada iż integracja powinna zaczynać się od nie kontrowersyjnych dziedzin tj. polityka handlowa, rolnictwo przy czym integracja ekonomiczna powinna wyprzedzać integrację polityczną.
Neofunkcjonalizm (spill- over) rozlewać- pozytywne efekty integracji powinny „rozlewać” się na inne dziedziny i zachęcać do współpracy w coraz to szerszych dziedzinach.Dziedziny gospodarki: Wspólna waluta euro, Polityka Azylowa, Układ Schengen
2. Federalizm- zakładają iż współpraca w Europie powinna przebiegać w oparciu o struktury ponadnarodowe na kształt państwa federalnego, w państwie federalnym władza centralna obejmuje tylko wybrane dziedziny np.: polityka zagraniczna
Zdecentralizowana- na szczeblu regionalnym
Unia nie jest federacją . Państwo federalne: Niemcy
3. Konfederalizm- (intergovermentalizm)zakłada, że współpraca w Europie powinna opierać się o współpracę międzynarodową według nich integracja powinna przebiegać z atrybutów suwerenności państwowej
4. Teoria zarządzania na wielu szczeblach (Multi-level-governance)
- zwraca uwagę na wielość uczestników zaangażowanych w kreowanie polityki europejskiej i prawa europejskiego, obok państw i instytucji narodowych podkreśla się tu rolę np.: regionów, korporacji transnarodowych czy też poszczególnych grup zawodowych
Rozszerzanie geograficzne:
1951/57- Niemcy, Francja, Włochy, Belgia, Holandia, Luksemburg
73- Dania, Wielka Brytania, Irlandia
81- Grecja
86- Hiszpania, Portugalia
95- Szwecja, Finladnia, Austria
04- Polska, Malta, Cypr, Czechy, Słowacja, Litwa, Łotwa, Estonia, Słowacja, Węgry
07- Rumunia, Bułgaria
12- Chorwacja
-Pogłębianie integracji- obejmowanie integracji coraz więcej dziedzin
Plan Schumana 1950r. Europejska Wspólnota Węgla i Stali Traktaty rzymskie 1957r. (Euro atom, utworzenie wspólnoty gospodarczej)Traktaty fuzyjne Ii II 25.03.19571986 Traktat Luksemburski(jednolity akt europejski 2.02.1992 Maastricht Traktat Amsterdamski 1997r. Traktat Nicejski 7.12.2001 Traktat Lizboński 13.13.2007 wszedł w 1.12.2009 Traktat o funkcjonowaniu UE.
OWWS- traktat na czas określony 50 lat.
Traktat rzymski- 25.03.1957 6 państw(dotyczył integracji podstawowych gałęzi gospodarki np.: polityka rolna, handlowa, transportowa. Cel: utworzenie w ramach EWG wspólnego rynku zakładał zbliżenie ustawowe państw członkowskich oraz integrację ich gospodarek
Traktat euro atom- zakład rozwój przemysłu jądrowego w celach pokojowych: przewidywał wspólną kontrolę na nim.
I traktat fuzyjny 25.03.1957 przewidywał wspólnego(??????) trzech wspólnot europejskich i jednego Trybunału Sprawiedliwości
II traktat fuzyjny 9.04.1969 zakładał utworzenie jednej rady i jednej komisji dla trzech wspólnot europejskich
Traktat Luksemburski- ukończenie budowy wspólnego rynku do 10992r.
Jednolity akt europejski wzmocnił rolę parlamentu europejskiego. Zakładał również rezygnację z zasady jednomyślności w większości polityk wspólnotowych. Do nowych polityk zaliczamy: politykę społeczną, badań i rozwoju, ochrony środowiska.
Maastricht- ustanowił UE o charakterze duchowym opartym na trzech filarach
• I filar- integracja gospodarcza i objęcie istniejących już 3 wspólnot europejskich wraz ze wszystkimi politykami gospodarczymi(charakter ponadnarodowy) jako jedyny uzyskał podmiotowość w prawie międzynarodowym.
• II filar- wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa UE(filar najsłabiej zintegrowany)
• III filar- współpraca w dziedzinie wymiary sprawiedliwości i spraw wewnętrznych
-wspólna polityka azylowa, imigracyjna
-układ Schengen
-współpraca sądowa i policji w sprawach karnych, cywilnych
Traktat z Maastricht ustanowił obywatelstwo UE z którym wiążą się prawa ekonomiczne i socjalne jak i prawa polityczne(prawo wyborcze)(wybory samorządowe) kompetencje parlamentu zostały zrównane z kompetencjami rady poprzez wprowadzenie nowej procedury stanowienia prawa nazywaną procedurą współdecydowania.
Traktat z Amsterdamu- 1997r. zreformował trójfilarową strukturę UE poprzez przeniesienie wybranych kwestii z dawnego filaru trzeciego do filaru pierwszego tj. polityki azylowej, imigracyjnej, układ Schengen i współpracy sądowej w sprawach cywilnych. Oznaczało to objęcie wymienionych dziedzin współpracy ściślejszą o charakterze ponadnarodowym. Zmiana nazwy III filaru na mocy traktatu z Amsterdamu- współpraca sądowa i policji w sprawach karnych.
Traktat z Nicei- miał na celu zreformował instytucje UE pod katem przygotowania do przyjęcia 10 nowych państw
-nowy podział głosów w radzie ministrów UE
-nowa struktura komisji parlamentu
Przewidział odpowiedzialność polityczną państwa członkowskiego za łamanie zasad na których opiera się UE tj. zasad demokracji i praw człowieka. Na szczycie w Nicei uchwalono I deklarację praw człowieka przypadających każdemu obywatelowi UE (KARTA PRAW PODTSAWOWYCH ue)
Traktat z Lizbony- ostatni, obowiązujący od 13.12.2007r. nadał Unii jako całości osobowość prawną ponadto doprowadzono do fuzji II filarów UE, UE stała się następcą prawnym wspólnot Europejskich przejmując ich dorobek prawny.